Vandaag is het precies 20 jaar geleden de Bosnische stad Srebrenica viel, en zoveel aandacht als dat krijgt, zo weinig horen we over de tienduizenden Bosniërs die destijds naar Nederland zijn gevlucht. Dat zegt Laura Boerhout, die promotieonderzoek doet aan de UvA. Daarom organiseert de 28-jarige komende week de fototentoonstelling ‘Sjećam se – Ik herinner me - Oorlogsherinneringen en toekomstdromen van Bosnisch-Nederlandse jongeren’ in filmtheater Kriterion.
Boerhout doet onderzoek naar de verwerking van het oorlogsverleden in Bosnië-Herzegovina. Haar focus ligt op Bosnisch-Nederlandse jongeren die als kind de oorlog meemaakten of net daarna werden geboren. Daarvoor interviewt ze onder andere de oud-vluchtelingen over hun herinneringen aan de oorlog en de vlucht, over hun visie op herdenken en over hun huidige band met Bosnië. ‘Mijn onderzoek duurt nog minstens drie jaar, dus het materiaal wordt nog lang niet gepubliceerd, maar ik vond het jammer om niets met deze verhalen te doen, nu er aandacht voor is,’ zegt Boerhout.
Onderzoekster Laura Boerhout
Ze maakte een selectie en portretteerde samen met fotografe Claudia Heinermann acht van haar gesprekspartners. De foto's, verhalen en persoonlijke voorwerpen van deze Nederlandse-Bosniërs hangen momenteel in Den Haag, maar zijn vanaf 16 juli te zien in Kriterion aan de Roetersstraat. Een passende locatie: het filmtheater heeft namelijk een gelijknamige zusterbioscoop in de Bosnische hoofdstad Sarajevo.
Eenzijdige blik
Volgens Boerhout heerst in Nederland een te eenzijdig beeld over de oorlog in Bosnië-Herzegovina. De moslimenclave Srebrenica werd door Bosnische Serviërs onder de voet gelopen, ondanks de aanwezigheid van Nederlandse vredestroepen. Het verbaast dan ook niet dat het drama, waarbij rond de 8000 moslimmannen om het leven kwamen, hier veel media-aandacht krijgt. ‘Maar de benadering is vaak eenzijdig,‘ zegt Boerhout. De focus ligt volgens haar te veel op het politiek-militaire perspectief en te weinig op de mensen. ‘Ik vind het belangrijk om te laten zien dat er een heel breed pallet is aan verschillende herinneringen en ervaringen.’
Die nuance is extra belangrijk als we het hebben over de jongere generatie, zegt Boerhout. ‘Het hele proces rond herdenken is gericht op toekomstige generaties en op de manier waarop herinneringen aan hen worden over gedragen. Maar ze worden nooit gevraagd hoe zíj nou willen herdenken.’ Met Sjećam se wil Boerhout laten zien hoe jongeren op hun eigen manier de geschiedenis van hun geboorteland proberen te begrijpen en te herdenken . ‘Het gaat om hún verhalen, om wat zíj belangrijk vinden om te vertellen over hun geschiedenis en hun band met Bosnië nu.’
Een terugkerend element daarbij is Joegoslavië, de geboorteplek van de geïnterviewden. Opvallend, want zelf hebben deze jongeren het land, dat begin jaren ’90 uiteenviel, nooit meegemaakt. ‘Deze jongeren kennen het Joegoslavië alleen uit de beschrijvingen van hun ouders. Toch komt het telkens weer terug in de interviews. Voor een aantal jonge Bosnische-Nederlanders is de geschiedenis dus ook sterk verbonden met Joegoslavië, de muziek, broederschap, eenheid en de solidariteit tussen de verschillende groepen die later uiteen werden gedreven door de oorlog.’
Poster Sjecam se - Ik herinner me
Naoorlogse realiteit
Dat de nostalgische verhalen van de oudere generatie soms niet stroken met de realiteit, ontdekte Una Kreso, een van de geportretteerden, toen ze een film over Sarajevo wilde maken. De filmmaakster is op tweejarige leeftijd gevlucht en groeide op met levendige verhalen over Bosnië en haar bruisende hoofdstad.
Maar toen ze er als kunstacademiestudent zelf naartoe ging, kwam ze in een andere realiteit terecht. ‘Ik merkte dat alles waar ik zo enthousiast over was, tegenwoordig een diepere, negatieve laag blijkt te hebben’, vertelt Kreso. ‘Iedereen die ik sprak, stelde vragen waar ik nog niet over na had gedacht, bijvoorbeeld over de etnische achtergrond van mijn hoofdpersonage in de film.’
Haar uiteindelijke film, A wound that is hidden geeft Kreso’s nieuwe perspectief weer. ‘Hoe kijk ik, als vreemdeling, naar de verhalen die zich daar hebben afgespeeld?’ Het is één van de manieren waarop deze generatie gevluchte Bosniërs haar eigen verhaal construeert, zegt Boerhout. ‘En daar gaat deze tentoonstelling uiteindelijk over.’
De film A Wound That Is Hidden van Una Kreso is één van de films die te zien zijn op 16 juli tijdens het openingsprogramma van Sjećam se.
Boerhout doet onderzoek naar de verwerking van het oorlogsverleden in Bosnië-Herzegovina. Haar focus ligt op Bosnisch-Nederlandse jongeren die als kind de oorlog meemaakten of net daarna werden geboren. Daarvoor interviewt ze onder andere de oud-vluchtelingen over hun herinneringen aan de oorlog en de vlucht, over hun visie op herdenken en over hun huidige band met Bosnië. ‘Mijn onderzoek duurt nog minstens drie jaar, dus het materiaal wordt nog lang niet gepubliceerd, maar ik vond het jammer om niets met deze verhalen te doen, nu er aandacht voor is,’ zegt Boerhout.
Onderzoekster Laura Boerhout
Ze maakte een selectie en portretteerde samen met fotografe Claudia Heinermann acht van haar gesprekspartners. De foto's, verhalen en persoonlijke voorwerpen van deze Nederlandse-Bosniërs hangen momenteel in Den Haag, maar zijn vanaf 16 juli te zien in Kriterion aan de Roetersstraat. Een passende locatie: het filmtheater heeft namelijk een gelijknamige zusterbioscoop in de Bosnische hoofdstad Sarajevo.
Eenzijdige blik
Volgens Boerhout heerst in Nederland een te eenzijdig beeld over de oorlog in Bosnië-Herzegovina. De moslimenclave Srebrenica werd door Bosnische Serviërs onder de voet gelopen, ondanks de aanwezigheid van Nederlandse vredestroepen. Het verbaast dan ook niet dat het drama, waarbij rond de 8000 moslimmannen om het leven kwamen, hier veel media-aandacht krijgt. ‘Maar de benadering is vaak eenzijdig,‘ zegt Boerhout. De focus ligt volgens haar te veel op het politiek-militaire perspectief en te weinig op de mensen. ‘Ik vind het belangrijk om te laten zien dat er een heel breed pallet is aan verschillende herinneringen en ervaringen.’
Die nuance is extra belangrijk als we het hebben over de jongere generatie, zegt Boerhout. ‘Het hele proces rond herdenken is gericht op toekomstige generaties en op de manier waarop herinneringen aan hen worden over gedragen. Maar ze worden nooit gevraagd hoe zíj nou willen herdenken.’ Met Sjećam se wil Boerhout laten zien hoe jongeren op hun eigen manier de geschiedenis van hun geboorteland proberen te begrijpen en te herdenken . ‘Het gaat om hún verhalen, om wat zíj belangrijk vinden om te vertellen over hun geschiedenis en hun band met Bosnië nu.’
Een terugkerend element daarbij is Joegoslavië, de geboorteplek van de geïnterviewden. Opvallend, want zelf hebben deze jongeren het land, dat begin jaren ’90 uiteenviel, nooit meegemaakt. ‘Deze jongeren kennen het Joegoslavië alleen uit de beschrijvingen van hun ouders. Toch komt het telkens weer terug in de interviews. Voor een aantal jonge Bosnische-Nederlanders is de geschiedenis dus ook sterk verbonden met Joegoslavië, de muziek, broederschap, eenheid en de solidariteit tussen de verschillende groepen die later uiteen werden gedreven door de oorlog.’
Poster Sjecam se - Ik herinner me
Naoorlogse realiteit
Dat de nostalgische verhalen van de oudere generatie soms niet stroken met de realiteit, ontdekte Una Kreso, een van de geportretteerden, toen ze een film over Sarajevo wilde maken. De filmmaakster is op tweejarige leeftijd gevlucht en groeide op met levendige verhalen over Bosnië en haar bruisende hoofdstad.
Maar toen ze er als kunstacademiestudent zelf naartoe ging, kwam ze in een andere realiteit terecht. ‘Ik merkte dat alles waar ik zo enthousiast over was, tegenwoordig een diepere, negatieve laag blijkt te hebben’, vertelt Kreso. ‘Iedereen die ik sprak, stelde vragen waar ik nog niet over na had gedacht, bijvoorbeeld over de etnische achtergrond van mijn hoofdpersonage in de film.’
Haar uiteindelijke film, A wound that is hidden geeft Kreso’s nieuwe perspectief weer. ‘Hoe kijk ik, als vreemdeling, naar de verhalen die zich daar hebben afgespeeld?’ Het is één van de manieren waarop deze generatie gevluchte Bosniërs haar eigen verhaal construeert, zegt Boerhout. ‘En daar gaat deze tentoonstelling uiteindelijk over.’
De film A Wound That Is Hidden van Una Kreso is één van de films die te zien zijn op 16 juli tijdens het openingsprogramma van Sjećam se.
