opinie
Knutselwerken aan herinneringen en multiculturele drama's
Lieve Vincent,
Je vroeg naar de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog in Frankrijk. Ik was al aan het antwoord begonnen: 'Neuh, die hoor je weinig. Wel schuiven de presidentskandidaten dagelijks een knutselwerk aan geschiedenis over de Algerijnse oorlog naar voren. Er wordt meer gebekvecht over hoe er herinnerd moet worden dan dat er herinnerd wordt.
Maar nadat het 'Monster van Toulouse' het op een Joodse school heeft gemunt, zijn de Tweede Wereldoorlog-herinneringen geactiveerd. Weer gaat het vooral over de vraag hoe er herinnerd moet worden. Op het nieuwsforum van Le Figaro kaart 'Drum001' het probleem aan:
Volgens Drum001 is heeft de daad van Merah alles te maken met hoe men in Frankrijk herinnert. Merah verdient geen 'Monsieur' voor zijn naam (wellicht een beetje overbodig gesteld over iemand die al bekend staat als Monster van Toulouse).
Hoe worden mensen monsters? Of - zoals jij je in je brief afvraagt - hoe heeft een hele natie op zulke schaal wreedheden begaan?
Je schrijft over de psychologische verklaring van Snyder in Bloodlands: daders worden daders door zich slachtoffer te voelen. Ook noem je de sociaalpsychologische visie van Browning in Ordinary Men: daders worden daders door bepaalde groepsdruk.
Maar kunnen we een natie, een collectief, psychologiseren? Bauman stelt in zijn boek Modernity and the Holocaust van niet. Ik neem me niet voor om de inzichten van een moderne King of Sociology in een online briefwisseling te onderbouwen, maar ik probeer het kort samen te vatten.
Volgens Bauman kunnen we de schaal en de gruwelijkheid van de Holocaust verklaren aan de hand van bureaucratisering en het feit dat mensen steeds minder goed tegen geweld kunnen (De Romeinen keken op hun zaterdagavond gladiatorengevechten, wij The Voice. Geweld plaatsen we nu zo veel mogelijk uit het zicht, bijvoorbeeld naar megastallen of gevangenissen.) Er was een bureaucratisch apparaat ontstaan dat op grote schaal en met grote efficiëntie bevolkingsgroepen kon afvoeren naar plekken waar men het niet zag, en de 'gewone mens' was slechts een gehoorzaam schakeltje in dit systeem (80 procent van de mensen zijn gehoorzame schakeltjes, zo leert het experiment van Milgram ons). De verklaring ligt dus volgens Bauman niet in de wreedheid van individuen, maar in maatschappelijke krachten. Krachten die we nog altijd prijzen in moderne samenlevingen, bovendien...
Intussen barst de discussie in Frankrijk los over het Monster van Toulouse. Iedere presidentskandidaat schuift een knutselwerk aan multiculturele drama's en antiterrorismepraat naar voren. Ditmaal wordt niet het collectief gepsychologiseerd, maar wordt het individu geduid met allerlei maatschappelijke krachten. Ik vraag me af waar deze nieuwe retoriek in de komende cruciale verkiezingstijd heen leidt... Het is in ieder geval een boeiende tijd om hier te zijn.
Poeh, poeh. Leuk, zo'n uitwisselingssemester! Wil je het liever over een gezelliger onderwerp hebben? Ik laat het in de volgende brief aan jou.
Je vroeg naar de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog in Frankrijk. Ik was al aan het antwoord begonnen: 'Neuh, die hoor je weinig. Wel schuiven de presidentskandidaten dagelijks een knutselwerk aan geschiedenis over de Algerijnse oorlog naar voren. Er wordt meer gebekvecht over hoe er herinnerd moet worden dan dat er herinnerd wordt.
Maar nadat het 'Monster van Toulouse' het op een Joodse school heeft gemunt, zijn de Tweede Wereldoorlog-herinneringen geactiveerd. Weer gaat het vooral over de vraag hoe er herinnerd moet worden. Op het nieuwsforum van Le Figaro kaart 'Drum001' het probleem aan:
'Il y a un VRAI problème d'antisémitisme dans les "quartiers"il ya un vrai problème pour parler de certaines choses en cours d'histoire SHOAH ,GUERRE D'ALGERIE, etc....maintenant pas de faux semblant pour un fanatique tel que merah ( il ne mérite pas d'avoir Monsieur avant son nom !!!)'
Volgens Drum001 is heeft de daad van Merah alles te maken met hoe men in Frankrijk herinnert. Merah verdient geen 'Monsieur' voor zijn naam (wellicht een beetje overbodig gesteld over iemand die al bekend staat als Monster van Toulouse).
Hoe worden mensen monsters? Of - zoals jij je in je brief afvraagt - hoe heeft een hele natie op zulke schaal wreedheden begaan?
Je schrijft over de psychologische verklaring van Snyder in Bloodlands: daders worden daders door zich slachtoffer te voelen. Ook noem je de sociaalpsychologische visie van Browning in Ordinary Men: daders worden daders door bepaalde groepsdruk.
Maar kunnen we een natie, een collectief, psychologiseren? Bauman stelt in zijn boek Modernity and the Holocaust van niet. Ik neem me niet voor om de inzichten van een moderne King of Sociology in een online briefwisseling te onderbouwen, maar ik probeer het kort samen te vatten.
Volgens Bauman kunnen we de schaal en de gruwelijkheid van de Holocaust verklaren aan de hand van bureaucratisering en het feit dat mensen steeds minder goed tegen geweld kunnen (De Romeinen keken op hun zaterdagavond gladiatorengevechten, wij The Voice. Geweld plaatsen we nu zo veel mogelijk uit het zicht, bijvoorbeeld naar megastallen of gevangenissen.) Er was een bureaucratisch apparaat ontstaan dat op grote schaal en met grote efficiëntie bevolkingsgroepen kon afvoeren naar plekken waar men het niet zag, en de 'gewone mens' was slechts een gehoorzaam schakeltje in dit systeem (80 procent van de mensen zijn gehoorzame schakeltjes, zo leert het experiment van Milgram ons). De verklaring ligt dus volgens Bauman niet in de wreedheid van individuen, maar in maatschappelijke krachten. Krachten die we nog altijd prijzen in moderne samenlevingen, bovendien...
Intussen barst de discussie in Frankrijk los over het Monster van Toulouse. Iedere presidentskandidaat schuift een knutselwerk aan multiculturele drama's en antiterrorismepraat naar voren. Ditmaal wordt niet het collectief gepsychologiseerd, maar wordt het individu geduid met allerlei maatschappelijke krachten. Ik vraag me af waar deze nieuwe retoriek in de komende cruciale verkiezingstijd heen leidt... Het is in ieder geval een boeiende tijd om hier te zijn.
Poeh, poeh. Leuk, zo'n uitwisselingssemester! Wil je het liever over een gezelliger onderwerp hebben? Ik laat het in de volgende brief aan jou.
